تربیت فرزند دکتر هلاکویی از تولد تا 20 سالگی+دانلود

عواملی که موجب نگرانی و اضطراب در کودکان می‌شوند ؟

بنر تبلیغاتی آموزش خیاطی سیما عمرانی-468-60
عواملی که موجب نگرانی و اضطراب در کودکان می‌شوند ؟-مهکام مجله اینترنتی آموزش خانواده

عواملی که موجب نگرانی و اضطراب در کودکان می‌شوند ؟-مهکام مجله اینترنتی آموزش خانواده

علل و عوامل نگرانی و اضطراب در کودکان :

اختلاف والدین، فشار برای موفقیت ، خط و نشان کشیدن، احساس گناه در کودکان، بیماری‌های سخت افراد خانواده ، ترس از مرگ خود یا اطرافیان ، نبود والدین در منزل ، احساس طردشدگی ،احساس بدگمانی ، تضادهای انضباطی ،  ممانعت کودک از شرکت در بازی‌ها و فعالیت‌ها ، بی‌توجهی به حس مالکیت کودک ، خود بیمار انگاری و ارائه راهکار برای جلوگیری از نگرانی و اضطراب در کودکان

نگرانی چیست ؟

”نگرانی“ در فرهنگ لغت به معنای دلواپسی ، دل‌شوره داشتن و پریشانی خاطر آمده است (دهخدا ، 1373 ، ج 13 ، ص 20086) و معادل آن در زبان انگلیسی ، واژه‌ی (WORRIMENT) می‌باشد (آریان‌پور ، 1377 ، ج 6 ، ص 5731) . اما در اصطلاح و در حوزه‌ی روان‌شناسی ، نگرانی ، حالتی است که فرد در قبال آینده‌ی غیر قابل پیش‌بینی دچار آن می‌شود ؛ به‌طوری که کارکرد او را عملا تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و فرد نمی‌تواند از موقعیت کنونی خود لذت ببرید (سلحشور ، 1380، ص 12) .

دنیای کودک باید سرشار از نشاط و سرزندگی باشد ، ولی متاسفانه بعضی از خانواده‌ها چنان محیط متشنج و دلهره‌ آوری برای کودکان خود فراهم می‌کنند که آن‌ها از همان ابتدای کودکی دچار تشویش و نگرانی می‌شوند .

این گروه از کودکان هنگام روبه‌رو شدن با مسایل گوناگون دچار افکار منفی و فاجعه‌آمیزی می‌شوند که مانع از رفتارهای سالم و عادی آنان می‌گردد .

نگرانی ، عامل بازدارنده‌ای است که قوه‌ی خلاقیت را از کودک می‌گیرد ؛ به‌طوری که توان شرکت در فعالیت‌های جدید و مبتکرانه را از دست می‌دهد و در تعامل با دیگران دچار شکست می‌شود . از دیدگاه روان‌شناسان و کارشناسان تربیت ، نگرانی و تشویش در کودکان معلول علل و عوامل گوناگون است که در این نوشتار ، به اجمال ، به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود .

علل و عوامل نگرانی و اضطراب در کودکان

1- اختلاف والدین

اولین عامل ایجاد کننده‌ی نگرانی در کودک ، اختلاف و ستیز والدین است . خانواده ، حریم امن و آسایش است ؛ اما در صورتی که بین والدین درگیری وجود داشته باشد ، آرامش و آسایش از فرزندان آن خانواده سلب می‌شود .

تحقیقات نشان داده است کودکانی که در چنین خانواده‌هایی زندگی می‌کنند ، دچار نگرانی شدید و مشکلات عاطفی و روانی‌اند (فرقانی رئیسی ، 1382 ، ص 143) . وقتی پدر و مادر با هم توافق ندارند و بحث و مشاجره می‌کنند ، کودک در معرض عدم توافق و اختلاف‌های آنان قرار می‌گیرد و این امر نه تنها برای او ناراحت‌کننده است ، بلکه الگویی انحرافی برای کودک در جهت حل تعارض به وجود می‌آید .

در خانواده‌هایی که بین والدین نزاع و کشمکش زیاد وجود دارد ، کودکان معمولا کم حرف ، گوشه‌گیر و بهانه جو بار می‌آیند و نگران آن‌اند که مبادا جنگ و ستیز به جایی برسد که یکی از والدین یا هر دو ، آن‌ها را ترک گویند و تنها بمانند (شفیع‌آبادی ، 1371 ، ص 30) .

2- فشار برای موفقیت

کودکان ، افراد ناپخته و در حال رشدند . کودکی دوره‌ای است مشخص با تغییر و نیاز به انطباق ؛ بنابراین زمانی که توقعات از کودک فراوان است ، نگرانی در او ظاهر می‌شود (هور ، 1375 ، ص 10 ).

بعضی از کودکان در محیط خانواده تحت فشار والدین‌اند و پدر و مادر از آنان انتظارات بیجا دارند ؛ مثلا اصرار دارند که در فلان درس حتما نمره‌ی بیست یا نوزده بگیرد . در این خواست هم ، هدف آنان پیش از آن‌که پیشرفت کودک باشد، چشم و هم‌چشمی و به رخ کشیدن در نزد دیگران است .

اعمال فشار توسط والدین بر روی کودک ، برای دست‌یابی به نتایج بهتر ، سبب می‌شود که او به منظور کسب رضایت پدر و مادر ، زندگی و تلاش کند . این کودک فکر می‌کند زمانی ارزش دارد که موفق باشد .

بدون موفقیت احساس می‌کند کسی نیست و هیچ کس به او احترام نخواهد گذاشت . با این شرایط ، جایی برای فضای خاکستری نیست ؛ هر چه هست ، سیاه است و سفید (نقیبی راد ، 1379 ، ص 56) .

انتظاراتی که والدین از کودک خود دارند ، غالبا مبتنی بر ایده‌آل‌ها و آرزوهای خود آن‌ها است ، نه واقعیت وجودی کودک ؛ بنابراین اعمال این‌گونه فشارها و تحمیلات نتیجه‌ای جز ایجاد نگرانی و اضطراب ، فرسایش روانی کودک و در پایان ، خفه کردن قوه‌ی خلاقیت او ندارد .

3- خط و نشان کشیدن

گاهی کودک در خانه بدرفتاری و کج‌خلقی می‌کند و مادرش را تهدید می‌کند اگر پدر بیاید ، شکایت او را مطرح خواهد کرد . کودک از آن لحظه تا زمانی که وقت موعود و مورد نظر فرا برسد ، دچار بی‌قراری است . در خانه ممکن است شب هنگام قبل از ورود پدر به خانه ، بخوابد ، ولی نگرانی او باعث می‌شود که خوابش عمیق نباشد ، یا از خواب بپرد و بجنبد ؛ در حالی که اگر تنبیه می‌شد ، خاطرش جمع و خوابش راحت بود و دیگر نگرانی نداشت (قائمی ، 1378 ، ص 105) .

4- احساس گناه در کودکان

احساس گناه در کودک را می‌توان یکی دیگر از عوامل مهم در ایجاد نگرانی به شمار آورد . کودکی که در داخل خانواده نمی‌تواند و اجازه ندارد عقاید منفی خود را بیان کند ؛ مثلا احساس تنفر خود را در مورد خاصی نسبت به برادر یا خواهر خردسالش ابراز کند ، دایما با نوعی اضطراب و نگرانی مواجه است ؛

زیرا نگران است مبادا با ابراز عقیده‌اش مورد تنبیه شدید والدین قرار گیرد . برخی کودکان در این حالت برای فرار از موقعیت ، به تمارض متوسل می‌شوند و گروهی به رفتارهای دوگانه خود را مجهز می‌کنند . به والدین توصیه می‌شود که ابراز عقیده را در محیط خانواده آزاد گذراند و به کودک اجازه دهند که عقایدش را بیان دارد تا از نگرانی و دلهره بیرون بیاید (شفیع‌آبادی ، 1371، ص 29).

5- بیماری‌های سخت افراد خانواده

بیماری سخت و طولانی افراد خانواده نظیر : پدر ، مادر یا دیگران می‌تواند از جنبه‌های مختلف اثرهای نامطلوب بر روی روان کودک به جا بگذارد . به عنوان مثال : هنگامی که پدر دارای بیماری صعب‌العلاج است ، محیط خانواده دارای جوی نگران کننده خواهد بود و بچه‌های خانواده ، بالطبع ، دچار همان نگرانی‌ها و اضطراب‌ها خواهند شد .

در خانواده‌هایی که مادربزرگ و پدربزرگ با خانواده زندگی می‌کنند ، گاهی ممکن است به علت کهولت یا بیماری‌های دیگر ، وضع خانواده را دچار بحران کنند ؛ زیرا از عواملی که در کودکان و نوجوانان این گونه خانواده‌ها اثر نامطلوب دارد، همان نگرانی و اضظراب مبتلا شدن به آن بیماری است که نزدیکان دچار آن‌اند ، بنابراین وجود این احساس ، نگرانی‌هایی را در رفتار کودک ایجاد خواهد کرد (فرقانی رئیسی ، 1382 ، ص 143).

468-60-بنر تبلیغاتی مدیریت خشم

6- ترس از مرگ خود یا اطرافیان

یکی دیگر از مولفه‌های بروز نگرانی در کودکان ، ترس از مرگ و نابودی خود یا اطرافیان است . کودک بر اثر مشاهده‌ی مرگ دیگران یا برخی داستان‌هایی که شنیده است ، دایما نگران آن است که مبادا خودش بمیرد یا این که یکی از نزدیکانش را از دست بدهد .

هم اکنون در برخی از نظام‌های آموزشی ، تحمل مرگ و قبول آن را به عنوان یک بعد از زندگی ، به کودکان آموزش می‌دهند . نگهداری حیوانات یا پرندگان در خانه توسط کودک ، در آموزش مسئولیت و نیز قبول مرگ ، فعالیت مفیدی به شمار می‌رود . کودکان معمولا حیوانات خود را خیلی دوست می‌دارند و قادرند بر اثر مرگ حیوان ، عملا با ابعاد مختلف زندگی آشنا شوند (شفیع‌آبادی ، 1371 ، ص 309) .

7- نبود والدین در منزل

نبود والدین در خانه ، عامل دیگری در ایجاد نگرانی کودک محسوب می‌شود . به ویژه ، زمانی که کودک از مدرسه مراجعت می‌کند و می‌بیند که پدر یا مادر یا هر دو در خانه نیستند ، احساس نگرانی می‌کند.

8- احساس طردشدگی

احساس طردشدگی از طرف والدین ، یکی دیگر از عوامل مهمی است که در کودک نگرانی ایجاد می‌کند . در این حالت کودک احساس می‌کند . پدر و مادرش او را دوست ندارند و کودکی ناخواسته است . این احساس با ناراحتی و غم شدید همراه می‌باشد ، به طوری که در تمام اعمال و رفتار کودک تاثیر نامطلوب برجای می‌گذارد .

9- احساس بدگمانی

گاهی نگرانی بدان علت است که بدگمانی بر احساس کودک غلبه کرده است . او بر اساس امکان و قدرتش کاری را انجام داده و خواستار آن است که از او قدردانی شود ، ولی متاسفانه پدر و مادر به علت کار و اشتغال و احیانا بی‌توجهی و کوچک دانستن تلاش کودک ، قدردانی لازم را از او به عمل نمی‌‌آورند یا آن‌چنان که باید به عمل وی ارج نمی‌نهند . کودک از این قضیه ناراحت می‌شود و خجالت می‌کشد که از حق خود دفاع کند ؛ بنابراین دچار نگرانی شدید می‌شود (قائمی ، 1371 ، ص 145).

10- تضادهای انضباطی

گاهی نگرانی کودک ناشی از تضادهای انضباطی است . در خانه پدر یک گونه دستور می‌دهد و مادر دستوری دیگر . گاهی این تضاد بین خانه و مدرسه نیز دیده می‌شود ؛ یعنی کودک یک نوع دستور از والدین می‌گیرد و از معلم یا مدیر مدرسه نوعی دیگر . بنابراین در این تضاد گرفتار می‌شود که کدام امر و نهی را بپذیرد و کدام یک را مورد توجه و عمل خود قرار دهد . بخشی از نگرانی‌های کودکان این گونه به وجود می‌آید (همان منبع ، ص 106).

11- ممانعت کودک از شرکت در بازی‌ها و فعالیت‌ها

بازی ، زبان کودک است و بدین وسیله کودک مسایل و مطالب خود را روشن‌تر و بهتر بیان می‌کند. بازی تجربه‌ای است که کودک را در خود بسیار غرق می کند و برای او حتی بیش‌تر از کار برای بزرگسال اهمیت دارد . بعضی از والدین به طور ضمنی بیان می دارند که بازی ترجیح چندانی بر بیکاری ندارد (پرینگل ، 1380 ، ص 73) .

عدم اطلاع و آگاهی بعضی از والدین از آثار مثبت و سازنده‌ی بازی در پیشگیری و حل مشکلات روحی و روانی کودکان سبب شده است که از بازی آن‌ها ممانعت کنند . کودک منع از بازی را نوعی تنبیه می‌انگارد و نگران رفتار والدین و محبت آن‌ها نسبت به خود می‌شود .

12- بی‌توجهی به حس مالکیت کودک

کودک اسباب‌بازی‌های خود را دوست دارد و به آسانی حاضر نمی‌شود آن ها را به کودک دیگری بدهد ؛ زیرا حس مالکیت در او بسیار قوی است . متاسفانه به دلیل عدم شناخت بعضی از والدین از مسئله‌ی ”احساس مالکیت کودکان“ و نقش آن در رشد شخصیت آنان ، آسیب‌های روحی – روانی جبران ناپذیری بر شخصیت کودک وارد می‌آورند ؛

مثلا با آمدن کودکی به عنوان میهمان به خانه ، والدین سعی دارند به کودک تفهیم کنند که اسباب‌بازی‌های خود را به کودک میهمان بدهد . به او تلقین می‌کنند که کودک میهمان دوست اوست و باید با اسباب‌بازی‌های وی شریک گردد .

در صورتی که کودک در مقابل نظر والدین مخالفت کند ، آنان ابتدا با تشویق ، سپس با تهدید یا تنبیه کودک را وادار می‌سازند که بر خلاف میل باطنی‌اش اسباب‌بازی‌هایش را به کودک میهمان بدهد ، در حالی که در همین زمان حس مالکیت در کودک گل کرده و با ندادن اسباب‌بازی به کودک دیگر می‌خواهد اعلام کند که آن‌ها در مالکیت اوست و اگر به ناچار آن‌ها را به کودک میهمان بدهد به خاطر این است که از توجه و محبت پدر و مادر محروم نشود .

اگر والدین کودک را مجبور کنند تا اسباب‌بازی‌های خود را به کودک دیگری بدهد یا اسباب‌بازی او را به زور از دستش بگیرند و به کودک میهمان بدهند ، کودک احساس عدم امنیت می‌کند و همواره این دلواپسی و نگرانی را خواهد داشت که مبادا کسی اسباب‌بازی‌هاش را بگیرد و در نتیجه با نزدیک شدن هر کودک به حریم بازی خود ، دچار ترس و اضطراب می‌شود (مطهری ، 1382 ، ص 104).

13- خود بیمار انگاری

آخرین مولفه‌ای که در این نوشتار به آن اشاره می‌شود و در بروز نگرانی کودکان نقش بسزایی دارد ، پدیده‌ی ”خود بیمار انگاری“ است ؛ یعنی کودک بدون آن که مشکل خاص جسمانی داشته باشد ، نسبت به سلامت خود نگران است و دلهره دارد .

کودکانی که دارای این مشکل‌اند ، معمولا توجه زیادی به عمل اعضای بدن و دردهای کوچک خود دارند و به شدت از دردهای کوچک نگران شده ، دوست دارند که به پزشک مراجعه نمایند ؛ اما در اکثر موارد ، تنها دارای احساس درد می‌باشند و به طور واقعی دچار مشکل جسمانی نیستند . هنگامی که پزشکان به آن‌ها جواب می‌دهند که هیچ گونه اشکال جسمانی ندارند ، فکر میکنند دردی دارند که قابل تشخیص برای آن‌ها نیست (فرقانی رئیسی ، 1382 ص 79).

راه‌کارها و پیشنهادهای مقابله با نگرانی و اضطراب در کودکان

به منظور رفع عوامل موثر و زمینه‌ساز در ایجاد نگرانی ، دلهره و اضطراب در کودکان ، پیشنهادها و راه‌ حل هایی به صورت زیر ارایه می‌گردد:

1- والدین حس اعتماد به نفس و خودباوری را در کودکان تقویت کنند.
2- از بحث و نزاع و دامن زدن به اختلافات به شدت بپرهیزند.
3- اگر می‌خواهند کودکانشان در آینده دچار ناراحتی‌های عصبی – روانی نشوند ، باید به آن‌ها اجازه دهند تا احساسات خود را اعم از مثبت یا منفی اظهار نمایند و به آن‌ها بیاموزند که ”خوب“ و ”بد“ بودن ربطی به احساسات ندارند ، بلکه به اعمال و رفتار آن‌ها بستگی دارد .
4- عکس‌العمل والدین به گونه‌ای باشد که کودکان از اشتباهات خود پند گیرند .
5- اشتباهات گذشته‌ی کودکان را به رخ آنان نگشند .
6- اگر به هر دلیل کودکان را توبیخ یا تنبیه می‌کنند ، حتما علت آن را برایشان توضیح دهند ؛ زیرا اگر کودکان از علت تنبیه آگاه شوند هم به اشتباهات خود پی می‌برند و هم دچار نگرانی نمی‌شوند .
7- والدین باید الگویی از انسان‌های مستقل و آزاد اندیش برای فرزندان خود باشند .
8- مثبت‌اندیشی و اتکا به توانایی را به کودکان بیاموزند .
9- بین گفتار و رفتار آن‌ها هماهنگی وجود داشته باشد .
10- به تفریحات و سرگرمی‌های کودکان بها دهند و با آن‌ها هم بازی شوند ؛ زیرا هم بازی شدن فرصتی فراهم می‌سازد که والدین و کودکان در بیان ایده‌ها مشارکت داشته باشند .
11- از گفتن الفاظی همچون : ”می‌گذارم و می‌روم!“ یا ”از خانه بیرونت می‌کنم!“ بپرهیزند.
12- به والدین کارمند توصیه می‌شود که از همان اوان زندگی ، کودک را برای جدایی آماده سازند ؛ بدین معنی که لازم است کودک را برای مدتی از روز به حال خود رها کنند و از دور مواظب او باشند .
13- از مقایسه‌ی کودک خود با دیگر کودکان بپرهیزند.
14- و بالاخره بستری مناسب برای ایجاد احساس امنیت و آرامش و درک متقابل یکدیگر در خانواده مهیا سازند .
پیوند شماره‌ي‌326 – آذر 1385

 مهکام مجله اینترنتی آموزش خانواده برتر- نگرانی و اضطراب در کودکان

468-60-بنر-تبلیغاتی-خانواده-موفق

حسن رامشینی

هموطن گرامی : با تشکر از ورود شما به وبسایت مهکام لطفا توجه کنید : 1- می توانید با ارسال مطالب ارزشمند خودتان به مهکام به ارتقای سطح دانش خانواده ها کمک کنید. 2- با استفاده از قسمت نظرات که در زیر تمامی مطالب موجود است ما را در بالا بردن کیفیت وب سایت کمک کنید. قبلا از همکاری شما متشکریم

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *